Ο επεξηγηματικός διαδοχικός σχεδιασμός είναι μορφή έρευνας μεικτών μεθόδων όπου η ποσοτική φάση προηγείται της ποιοτικής. Ο ερευνητής συλλέγει πρώτα αριθμητικά δεδομένα και ολοκληρώνει την αρχική στατιστική ανάλυση. Μετά επιλέγει ποια αποτελέσματα χρειάζονται βαθύτερη εξήγηση. Η δεύτερη φάση χρησιμοποιεί συνήθως συνεντεύξεις ή άλλη ποιοτική μέθοδο. Στόχος δεν είναι απλώς να προστεθούν περισσότερα δεδομένα. Η ποιοτική φάση πρέπει να εξηγεί συγκεκριμένα ευρήματα που προέκυψαν ήδη από την ποσοτική.
Περιεχόμενα άρθρου
1. Τι είναι ο επεξηγηματικός διαδοχικός σχεδιασμός;
Ο επεξηγηματικός διαδοχικός σχεδιασμός ακολουθεί σαφή σειρά. Πρώτα πραγματοποιείται η ποσοτική συλλογή και μετά ακολουθεί η ποιοτική διερεύνηση.
Η δεύτερη φάση δεν σχεδιάζεται πλήρως ανεξάρτητα από την πρώτη. Τα ποσοτικά αποτελέσματα καθορίζουν τι χρειάζεται μεγαλύτερη διερεύνηση.
Ας υποθέσουμε ότι μια έρευνα εξετάζει την ικανοποίηση φοιτητών από ένα πρόγραμμα σπουδών. Πρώτα διανέμεται ένα ερωτηματολόγιο.
Η στατιστική ανάλυση μπορεί να δείξει ότι μια συγκεκριμένη ομάδα έχει απροσδόκητα χαμηλή ικανοποίηση. Ο αριθμός μόνος του δεν εξηγεί γιατί.
Ο ερευνητής μπορεί τότε να πραγματοποιήσει συνεντεύξεις με άτομα αυτής της ομάδας. Στόχος είναι να διερευνήσει τους λόγους πίσω από το εύρημα.
Αυτό ακριβώς διαφοροποιεί τον σχεδιασμό από δύο ανεξάρτητες μελέτες. Η δεύτερη φάση προκύπτει από τα αποτελέσματα της πρώτης.
Ο σχεδιασμός είναι κατάλληλος όταν τα ποσοτικά δεδομένα δίνουν γενική εικόνα αλλά αφήνουν αναπάντητα σημαντικά ερωτήματα.
Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί όταν εμφανίζονται απροσδόκητα αποτελέσματα. Η ποιοτική έρευνα βοηθά τότε στην καλύτερη ερμηνεία τους.
Η κλασική μεθοδολογική εργασία των Ivankova, Creswell και Stick περιγράφει ακριβώς αυτή τη διαδοχή. Δες την παρουσίαση του επεξηγηματικού διαδοχικού σχεδιασμού από το Johns Hopkins University.
Για τη γενικότερη λογική των μεικτών μεθόδων μπορείς να δεις και το άρθρο για τον συνδυασμό ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων.
2. Πώς οργανώνεται η πρώτη ποσοτική φάση;
Η πρώτη φάση πρέπει να έχει δικά της σαφή ερευνητικά ερωτήματα. Δεν συλλέγεις απλώς αριθμητικά δεδομένα για να ξεκινήσει η διαδικασία.
Πρώτα καθορίζεις τις μεταβλητές που χρειάζεται να μετρήσεις. Μετά επιλέγεις το κατάλληλο εργαλείο συλλογής.
Αν χρησιμοποιείς ερωτηματολόγιο, κάθε κλίμακα πρέπει να συνδέεται με συγκεκριμένο ερευνητικό στόχο. Η επιλογή δεν πρέπει να είναι τυχαία.
Στη συνέχεια σχεδιάζεις το δείγμα της ποσοτικής φάσης. Η απαιτούμενη επάρκεια εξαρτάται από τις αναλύσεις που πρόκειται να πραγματοποιήσεις.
Μετά τη συλλογή ακολουθεί η στατιστική ανάλυση. Ο ερευνητής δεν πρέπει να περάσει αμέσως στις συνεντεύξεις.
Πρέπει πρώτα να γνωρίζει τι ακριβώς έδειξαν τα αριθμητικά δεδομένα. Διαφορετικά η δεύτερη φάση δεν μπορεί να λειτουργήσει επεξηγηματικά.
Ας υποθέσουμε ότι εξετάζεις σχέση μεταξύ εργασιακής εξουθένωσης και ικανοποίησης. Η ανάλυση δείχνει ισχυρή σχέση σε μία επαγγελματική ομάδα.
Σε άλλη ομάδα η ίδια σχέση μπορεί να είναι πολύ ασθενέστερη. Αυτή η διαφορά μπορεί να αποτελέσει στόχο της δεύτερης φάσης.
Μπορείς επίσης να εστιάσεις σε ακραίες περιπτώσεις. Ένας συμμετέχων μπορεί να εμφανίζει πολύ διαφορετικό αποτέλεσμα από το υπόλοιπο δείγμα.
Δεν σημαίνει ότι κάθε στατιστικά σημαντικό αποτέλεσμα χρειάζεται συνέντευξη. Επιλέγεις εκείνα που σχετίζονται περισσότερο με το ερευνητικό πρόβλημα.
Για το ποσοτικό μέρος μπορείς να δεις τη σελίδα για στατιστικές αναλύσεις.
3. Πώς σχεδιάζεται η δεύτερη ποιοτική φάση;
Στον επεξηγηματικό διαδοχικό σχεδιασμό η ποιοτική φάση πρέπει να χτίζεται πάνω στα αποτελέσματα της ποσοτικής.
Το πρώτο ζήτημα είναι ποιοι συμμετέχοντες θα επιλεγούν. Η πρώτη φάση μπορεί να καθορίσει ποιοι έχουν τη μεγαλύτερη ερευνητική αξία.
Αν μια ομάδα εμφάνισε ασυνήθιστα αποτελέσματα, μπορείς να επιλέξεις άτομα από αυτή. Η επιλογή πρέπει να αιτιολογείται με βάση τα ευρήματα.
Δεν χρειάζεται επομένως η δεύτερη φάση να έχει τυχαίο δείγμα. Συνήθως απαιτεί στοχευμένη επιλογή συγκεκριμένων περιπτώσεων.
Το ίδιο ισχύει για τις ερωτήσεις της συνέντευξης. Δεν πρέπει να έχουν γραφτεί όλες οριστικά πριν δεις τα ποσοτικά αποτελέσματα.
Ας υποθέσουμε ότι το ερωτηματολόγιο δείχνει μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε δύο ηλικιακές ομάδες. Η συνέντευξη μπορεί να διερευνήσει αυτή τη διαφορά.
Μπορείς να ρωτήσεις πώς βιώνουν οι συμμετέχοντες το σχετικό φαινόμενο. Μπορείς επίσης να ζητήσεις συγκεκριμένα παραδείγματα από την εμπειρία τους.
Οι ποιοτικές ερωτήσεις δεν πρέπει όμως να καθοδηγούν προς επιβεβαίωση του στατιστικού ευρήματος. Χρειάζεται να επιτρέπουν και διαφορετική εξήγηση.
Για παράδειγμα, μην ρωτήσεις «Γιατί πιστεύετε ότι η ηλικία σας μειώνει την ικανοποίηση;». Η ερώτηση παρουσιάζει ήδη μια αιτιώδη ερμηνεία.
Προτίμησε ουδέτερη διερεύνηση της εμπειρίας. Μετά εξετάζεις αν οι απαντήσεις βοηθούν πράγματι να κατανοηθεί η ποσοτική διαφορά.
Για τη δημιουργία του οδηγού μπορείς να δεις και το άρθρο για τις ερωτήσεις συνέντευξης στην ποιοτική έρευνα.
4. Πώς συνδέονται οι δύο φάσεις στον επεξηγηματικό διαδοχικό σχεδιασμό;
Η σύνδεση των δύο φάσεων αποτελεί το κεντρικό στοιχείο του σχεδιασμού. Χωρίς αυτή, έχεις απλώς μία ποσοτική και μία ποιοτική μελέτη.
Η πρώτη σύνδεση μπορεί να γίνει στην επιλογή συμμετεχόντων. Χρησιμοποιείς δηλαδή τα ποσοτικά αποτελέσματα για να καθορίσεις το ποιοτικό δείγμα.
Η δεύτερη σύνδεση αφορά το περιεχόμενο της ποιοτικής συλλογής. Τα αποτελέσματα της πρώτης φάσης καθορίζουν ποιες ερωτήσεις χρειάζεται να διερευνηθούν.
Η τρίτη σύνδεση εμφανίζεται στην τελική ερμηνεία. Εκεί εξετάζεις πώς τα ποιοτικά δεδομένα εξηγούν τα αρχικά αριθμητικά αποτελέσματα.
Ας υποθέσουμε ότι η ποσοτική φάση δείχνει χαμηλότερη ικανοποίηση σε εργαζομένους με μικρότερη προϋπηρεσία.
Οι συνεντεύξεις μπορεί να δείξουν ότι αυτοί οι εργαζόμενοι αναφέρουν ανεπαρκή καθοδήγηση. Το ποιοτικό εύρημα προσφέρει τότε πιθανή ερμηνεία.
Δεν πρέπει όμως να μετατρέψεις αυτόματα αυτή την ερμηνεία σε απόδειξη αιτιότητας. Ο σχεδιασμός μπορεί να εξηγήσει καλύτερα ένα πρότυπο.
Δεν αποδεικνύει από μόνος του ότι ένας ποιοτικός παράγοντας προκαλεί το ποσοτικό αποτέλεσμα. Αυτό εξαρτάται από τον συνολικό ερευνητικό σχεδιασμό.
Χρήσιμος είναι ένας κοινός πίνακας ενσωμάτωσης. Στην πρώτη στήλη παρουσιάζεις το σημαντικό ποσοτικό εύρημα.
Στη δεύτερη παρουσιάζεις τη σχετική ποιοτική εξήγηση. Στην τρίτη γράφεις το κοινό συμπέρασμα που προκύπτει από τις δύο φάσεις.
Έτσι ο αναγνώστης βλέπει με σαφήνεια πώς συνδέθηκαν τα διαφορετικά δεδομένα και τι πρόσθεσε η δεύτερη φάση.
5. Πώς παρουσιάζεις τον επεξηγηματικό διαδοχικό σχεδιασμό στην πτυχιακή;
Στη μεθοδολογία πρέπει πρώτα να κατονομάσεις τον επεξηγηματικό διαδοχικό σχεδιασμό. Μετά εξήγησε γιατί ταιριάζει στο ερευνητικό πρόβλημα.
Περιέγραψε πρώτα την ποσοτική φάση. Ανέφερε το δείγμα και τον τρόπο συλλογής των δεδομένων.
Μετά εξήγησε τις στατιστικές αναλύσεις που χρησιμοποιήθηκαν. Ο αναγνώστης πρέπει να καταλάβει ποια αποτελέσματα οδήγησαν στη δεύτερη φάση.
Στη συνέχεια περιέγραψε τη διαδικασία επιλογής συμμετεχόντων για την ποιοτική διερεύνηση. Συνδέσε την επιλογή με συγκεκριμένα ποσοτικά ευρήματα.
Μην γράψεις απλώς ότι «έγιναν και συνεντεύξεις». Εξήγησε γιατί επιλέχθηκαν τα συγκεκριμένα άτομα.
Περιέγραψε επίσης πώς διαμορφώθηκε ο οδηγός συνέντευξης. Αν οι ερωτήσεις βασίστηκαν στα ποσοτικά αποτελέσματα, πρέπει να το δηλώσεις.
Μετά παρουσίασε χωριστά τη μέθοδο ποιοτικής ανάλυσης. Η χρήση μεικτών μεθόδων δεν αντικαθιστά την ανάγκη για συγκεκριμένη αναλυτική διαδικασία.
Στα αποτελέσματα μπορείς να παρουσιάσεις πρώτα τα ποσοτικά ευρήματα. Μετά ακολουθούν τα ποιοτικά αποτελέσματα που σχετίζονται με αυτά.
Η τελική σύνθεση πρέπει να δείχνει τι εξήγησε η δεύτερη φάση. Εκεί βρίσκεται η πραγματική αξία του συγκεκριμένου σχεδιασμού.
Αν τα δύο σύνολα αποτελεσμάτων δεν συμφωνούν, μην αποκρύψεις τη διαφορά. Η απόκλιση μπορεί να αποτελεί σημαντικό εύρημα.
Μπορεί επίσης να δείχνει ότι το αρχικό ποσοτικό εργαλείο δεν αποτύπωσε πλήρως την εμπειρία των συμμετεχόντων.
Ο επεξηγηματικός διαδοχικός σχεδιασμός απαιτεί επομένως πραγματική συνέχεια μεταξύ των φάσεων. Η δεύτερη πρέπει να προκύπτει λογικά από την πρώτη.
Για τη συνολική οργάνωση του κεφαλαίου μπορείς να δεις τον οδηγό για τη μεθοδολογία σε πτυχιακή εργασία.
Αν χρειάζεσαι συνολικότερη υποστήριξη, μπορείς επίσης να δεις τη σελίδα για πτυχιακές εργασίες.
Χρειάζεσαι βοήθεια με την έρευνα μεικτών μεθόδων;
Αν χρειάζεσαι βοήθεια με τη μεθοδολογία της πτυχιακής σου, στείλε τα ερευνητικά ερωτήματα. Στείλε επίσης τα διαθέσιμα δεδομένα και ό,τι άλλο έχεις στη διάθεσή σου.
Μπορείς να συμβουλευτείς τις ενδεικτικές τιμές για μια πρώτη εικόνα. Η τελική κοστολόγηση εξαρτάται από τα δεδομένα. Εξαρτάται επίσης από την πολυπλοκότητα της απαιτούμενης ανάλυσης.
Για συγκεκριμένη εκτίμηση, συμπλήρωσε τη φόρμα κοστολόγησης και επισύναψε τα διαθέσιμα αρχεία. Αν χρειάζεσαι πρώτα διευκρίνιση, μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί μας.