Το PRISMA 2020 σε συστηματική ανασκόπηση βοηθά να παρουσιάσεις με διαφανή τρόπο πώς εντόπισες και επέλεξες τις μελέτες. Δεν είναι στατιστικό τεστ ούτε μέθοδος ανάλυσης δεδομένων. Πρόκειται κυρίως για οδηγία αναφοράς που οργανώνει όσα πρέπει να περιγράψεις στη συστηματική ανασκόπηση. Περιλαμβάνει checklist και διάγραμμα ροής για τη διαδικασία επιλογής. Με αυτόν τον τρόπο ο αναγνώστης μπορεί να καταλάβει πώς ξεκίνησες από τις αρχικές εγγραφές και κατέληξες στις τελικές μελέτες. Για μια πτυχιακή ή διπλωματική, η σωστή εφαρμογή του PRISMA απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό από την αρχή.
Περιεχόμενα άρθρου
1. Τι είναι το PRISMA 2020 σε συστηματική ανασκόπηση;
Το PRISMA σημαίνει Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses. Η έκδοση PRISMA 2020 αποτελεί ενημερωμένο πλαίσιο αναφοράς για συστηματικές ανασκοπήσεις. Βοηθά τον συγγραφέα να παρουσιάσει με σαφήνεια τι έκανε σε κάθε στάδιο.
Το βασικό checklist περιλαμβάνει 27 κύρια σημεία αναφοράς. Αυτά αφορούν διαφορετικά μέρη μιας συστηματικής ανασκόπησης. Δεν σημαίνει ότι πρέπει να δημιουργήσεις 27 ξεχωριστές ενότητες στην πτυχιακή σου.
Χρησιμοποιείς το checklist ως έλεγχο πληρότητας. Εξετάζεις αν έχεις εξηγήσει το ερευνητικό ερώτημα και τα κριτήρια επιλεξιμότητας. Ελέγχεις επίσης αν περιγράφεις επαρκώς την αναζήτηση και τη διαδικασία επιλογής.
Ιδιαίτερα γνωστό είναι το PRISMA flow diagram. Το διάγραμμα παρουσιάζει αριθμητικά την πορεία των εγγραφών. Ξεκινά από όσα αποτελέσματα εντοπίστηκαν και καταλήγει στις μελέτες που συμπεριλήφθηκαν.
Πρέπει όμως να αποφύγεις μια συχνή παρανόηση. Η αναφορά ότι «η μελέτη ακολούθησε PRISMA» δεν αρκεί για να θεωρηθεί η ανασκόπηση συστηματική. Χρειάζεται αναπαραγώγιμη διαδικασία αναζήτησης και προκαθορισμένα κριτήρια επιλογής.
Αν θέλεις πρώτα να δεις τη γενικότερη λογική της σύνθεσης πηγών, διάβασε το άρθρο Πώς Γράφεται μια Βιβλιογραφική Ανασκόπηση. Η συστηματική ανασκόπηση απαιτεί αυστηρότερη διαδικασία επιλογής της βιβλιογραφίας.
2. PRISMA 2020: Τι ορίζεις πριν από τη βιβλιογραφική αναζήτηση;
Μια σωστή συστηματική ανασκόπηση δεν ξεκινά με τυχαίες αναζητήσεις στο Google Scholar. Πρώτα πρέπει να διατυπώσεις ένα σαφές ερευνητικό ερώτημα. Από αυτό θα προκύψουν οι όροι αναζήτησης και τα κριτήρια επιλογής.
Σε πολλές ανασκοπήσεις υγείας χρησιμοποιείται το πλαίσιο PICO. Ορίζεις τον πληθυσμό και την παρέμβαση. Μετά προσδιορίζεις τη σύγκριση και το αποτέλεσμα όπου αυτά είναι σχετικά.
Σε άλλα πεδία μπορεί να χρειάζεται διαφορετικό πλαίσιο. Δεν πρέπει να χρησιμοποιείς το PICO μηχανικά όταν δεν ταιριάζει στο ερευνητικό ερώτημα.
Καθόρισε κριτήρια ένταξης και αποκλεισμού
Πριν εκτελέσεις την τελική αναζήτηση, αποφάσισε ποιες μελέτες μπορούν να συμπεριληφθούν. Τα κριτήρια πρέπει να προκύπτουν από τον σκοπό της ανασκόπησης.
Μπορείς, για παράδειγμα, να καθορίσεις συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα. Μπορείς επίσης να περιορίσεις το χρονικό διάστημα δημοσίευσης όταν υπάρχει επαρκής επιστημονική αιτιολόγηση.
Πρέπει ακόμη να αποφασίσεις ποιοι ερευνητικοί σχεδιασμοί είναι αποδεκτοί. Αν εξετάζεις αποκλειστικά τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές, αυτό πρέπει να δηλωθεί πριν από το screening.
Απέφυγε κριτήρια που δημιουργούνται αφού δεις ποια άρθρα βρήκες. Αυτή η πρακτική επιτρέπει στις τελικές μελέτες να επηρεάσουν εκ των υστέρων τους κανόνες επιλογής.
Σχεδίασε τη στρατηγική αναζήτησης
Στη συνέχεια αποφάσισε ποιες βάσεις δεδομένων χρειάζεται το πεδίο σου. Η επιλογή πρέπει να είναι σχετική με το αντικείμενο. Μία μόνο βάση μπορεί να μην καλύπτει επαρκώς τη διαθέσιμη βιβλιογραφία.
Δημιούργησε ομάδες λέξεων-κλειδιών και συνωνύμων. Έπειτα συνδύασέ τις με τελεστές όπως AND και OR. Κατέγραψε την ακριβή στρατηγική που χρησιμοποίησες.
Η ημερομηνία αναζήτησης έχει επίσης σημασία. Μια συστηματική ανασκόπηση πρέπει να δείχνει μέχρι ποιο χρονικό σημείο καλύπτει τη βιβλιογραφία.
3. Πώς γίνεται η αναζήτηση και το screening στο PRISMA 2020;
Αφού ολοκληρώσεις τις αναζητήσεις, εξάγεις τα αποτελέσματα από κάθε βάση. Το πρώτο σύνολο μπορεί να περιλαμβάνει εκατοντάδες ή χιλιάδες εγγραφές. Δεν αποτελούν όλες διαφορετικές μελέτες.
Η ίδια δημοσίευση μπορεί να εμφανίζεται σε περισσότερες από μία βάσεις. Για αυτό χρειάζεται πρώτα να εντοπίσεις τα διπλότυπα. Καταγράφεις πόσα αφαιρέθηκαν πριν από το screening.
Έλεγχος τίτλου και περίληψης
Στο πρώτο ουσιαστικό στάδιο επιλογής εξετάζεις τον τίτλο και την περίληψη κάθε εγγραφής. Εφαρμόζεις τα προκαθορισμένα κριτήρια. Όσες εγγραφές είναι σαφώς άσχετες αποκλείονται.
Δεν πρέπει να αποκλείεις μια μελέτη επειδή «δεν φαίνεται αρκετά καλή» χωρίς συγκεκριμένο κριτήριο. Η διαδικασία πρέπει να είναι συνεπής. Ο ίδιος κανόνας πρέπει να εφαρμόζεται σε όλες τις εγγραφές.
Έλεγχος πλήρους κειμένου
Οι πιθανώς κατάλληλες δημοσιεύσεις περνούν σε έλεγχο πλήρους κειμένου. Σε αυτό το στάδιο εξετάζεις αν η μελέτη πληροί πραγματικά όλα τα κριτήρια ένταξης.
Αν αποκλείσεις μια μελέτη μετά την ανάγνωση του πλήρους κειμένου, χρειάζεται συγκεκριμένος λόγος. Για παράδειγμα, ο πληθυσμός μπορεί να μην είναι κατάλληλος. Σε άλλη περίπτωση μπορεί να χρησιμοποιείται μη επιλέξιμος σχεδιασμός.
Το PRISMA 2020 ζητά να αναφέρεται με διαφάνεια η πορεία από τις αρχικές εγγραφές έως τις τελικές μελέτες. Η επίσημη σελίδα του PRISMA 2020 παρέχει το checklist και τα σχετικά εργαλεία.
Μετά την επιλογή ακολουθεί η εξαγωγή των απαραίτητων δεδομένων από τις τελικές μελέτες. Πρέπει να έχεις αποφασίσει ποια στοιχεία χρειάζονται για να απαντήσεις στο ερευνητικό ερώτημα.
Αν η ανασκόπηση περιλαμβάνει μετα-ανάλυση, χρειάζεται επιπλέον στατιστικός σχεδιασμός. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθεί εξειδικευμένη στατιστική ανάλυση.
4. Πώς συμπληρώνεις το PRISMA flow diagram και παρουσιάζεις τη συστηματική ανασκόπηση;
Το PRISMA flow diagram παρουσιάζει τη διαδικασία επιλογής με αριθμούς. Οι αριθμοί πρέπει να συμφωνούν με τα πραγματικά αρχεία που κράτησες κατά την ανασκόπηση.
Ας υποθέσουμε ότι εντόπισες 820 εγγραφές από τις βάσεις. Μετά την αφαίρεση 170 διπλοτύπων απομένουν 650 εγγραφές για screening. Αυτοί οι αριθμοί πρέπει να καταγραφούν στο αντίστοιχο στάδιο.
Αν αποκλείσεις 500 εγγραφές από τίτλο και περίληψη, απομένουν 150 για περαιτέρω αξιολόγηση. Στη συνέχεια καταγράφεις πόσα πλήρη κείμενα αξιολογήθηκαν.
Για τα πλήρη κείμενα που αποκλείστηκαν πρέπει να καταγράψεις τους βασικούς λόγους. Στο τέλος εμφανίζεται ο αριθμός των μελετών που συμπεριλήφθηκαν στη συστηματική ανασκόπηση.
Το διάγραμμα δεν δημιουργείται με αυθαίρετους αριθμούς στο τέλος της συγγραφής. Πρέπει να κρατάς αρχείο κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Διαφορετικά, είναι εύκολο να προκύψουν αριθμητικές ασυμφωνίες.
Τι γράφεις στη Μεθοδολογία;
Στη Μεθοδολογία εξηγείς πού πραγματοποιήθηκε η βιβλιογραφική αναζήτηση. Αναφέρεις επίσης πότε έγινε η τελευταία αναζήτηση. Μετά παρουσιάζεις τη στρατηγική και τα κριτήρια επιλεξιμότητας.
Περιγράφεις επίσης τη διαδικασία screening. Αν χρησιμοποιήθηκαν εργαλεία διαχείρισης βιβλιογραφίας, μπορείς να τα αναφέρεις. Στη συνέχεια εξηγείς πώς εξήχθησαν τα δεδομένα από τις τελικές μελέτες.
Τι γράφεις στα Αποτελέσματα;
Στα Αποτελέσματα παρουσιάζεις πόσες μελέτες πέρασαν κάθε στάδιο. Εκεί τοποθετείς συνήθως το PRISMA flow diagram. Μετά παρουσιάζεις τα βασικά χαρακτηριστικά των μελετών που συμπεριλήφθηκαν.
Ένας πίνακας μπορεί να δείχνει τον συγγραφέα και το έτος. Σε επόμενες στήλες μπορείς να παρουσιάζεις το δείγμα ή τον σχεδιασμό. Οι μεταβλητές του πίνακα πρέπει να προσαρμόζονται στο δικό σου ερευνητικό ερώτημα.
Το PRISMA 2020 σε συστηματική ανασκόπηση δεν αντικαθιστά την κριτική αξιολόγηση των μελετών. Πρέπει να εξετάσεις και την ποιότητα της διαθέσιμης τεκμηρίωσης με κατάλληλο εργαλείο.
Αν η συστηματική ανασκόπηση αποτελεί μέρος μιας διπλωματικής εργασίας, έλεγξε και τις ειδικές οδηγίες του προγράμματος. Ορισμένες σχολές ζητούν συγκεκριμένη δομή ή πρόσθετους πίνακες.
5. Χρειάζεσαι βοήθεια με συστηματική ανασκόπηση και PRISMA 2020;
Αν χρειάζεσαι βοήθεια με το PRISMA 2020 σε συστηματική ανασκόπηση, στείλε μας το θέμα και το ερευνητικό ερώτημα. Μπορείς επίσης να στείλεις το πρωτόκολλο ή τα κριτήρια που έχεις ήδη ορίσει.
Αν έχεις ξεκινήσει την αναζήτηση, στείλε τις βάσεις και τα keywords που χρησιμοποίησες. Χρήσιμα είναι επίσης τα αποτελέσματα των αναζητήσεων. Έτσι μπορεί να ελεγχθεί αν η διαδικασία έχει καταγραφεί με συνέπεια.
Αν βρίσκεσαι ήδη στο screening, μπορείς να στείλεις το αρχείο με τις εγγραφές. Μπορείς ακόμη να στείλεις ένα PRISMA diagram που έχεις αρχίσει. Έτσι μπορούν να εντοπιστούν ασυμφωνίες πριν ολοκληρωθεί η εργασία.
Για πιο άμεση εκτίμηση, συμπλήρωσε τη φόρμα κοστολόγησής μας και επισύναψε ό,τι έχεις διαθέσιμο. Αν θέλεις πρώτα να περιγράψεις τι χρειάζεσαι, μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί μας.